Posts filed under ‘Cultura, Artes e Letras’

LÍNGUAS MINORITÁRIAS NA EUROPA (IX)

“Entre os séculos XII e XIV o galego convértese na lingua por excelencia de toda a lírica da Península. Propiamente debemos falar de lírica galego-portuguesa.

Dese período datan composicións como: as Cantigas de Santa María, a Historia Troiana, a Crónica Troiana, os Miragres de Santiago, as Cantigas de Martín Codax…

O asentamento dunha nobreza estranxeira, intransixente coa cultura e a lingua de Galicia, a diminución da poboación, a perda de autonomía da igrexa galega… provocan que o galego estea practicamente ausente dos usos escritos. Son os chamados Séculos Escuros e abranguen desde o XVI ó XVIII.

No s. XVIII xorden as voces de denuncia dos chamados “ilustrados”, que reivindican a normalización da lingua galega. Entre eles destaca a figura de Frei Martín Sarmiento.

“Rexurdimento” é o nome co que se coñece o século XIX na nosa historia e expresa nitidamente o que foi unha traxectoria de recuperación non só literaria, senón tamén cultural, política e histórica. A publicación en 1863 de Cantares Gallegos, obra escrita integramente en galego por Rosalía de Castro, inaugura o Rexurdimento Pleno.

A comezos do s. XX, o galeguismo evoluciona cara ó nacionalismo, provocando un salto cualitativo na utilización da lingua. Nacen as Irmandades da Fala e Galicia queda incluída na Sociedade de Nacións de Xenebra.

No ano 20 comeza a publicación de NÓS, revista que dá nome a unha xeración que procurou (e conseguiuno) saca-la cultura galega do folclorismo e do influxo unilateral da cultura castelá. A cultura galega entra en contacto coas ideas estéticas europeas e o galego é usado en obras de carácter científico.

Nos anos vinte hai un importante avance no estatus do galego, crease o Seminario de Estudios Galegos, os movementos europeos de vangarda non lle resultan alleos á lírica galega, os autores da “Xeración do 25” demostran unha grande orixinalidade creativa…”

(continua)

Links a consultar:
http://galego.org/historia8.html
http://galego.org/historia9.html
http://galego.org/historia10.html
http://galego.org/historia11.html

[2136]

10 Março, 2005 at 8:25 am

LÍNGUAS MINORITÁRIAS NA EUROPA (VIII)

“Os romanos chegan a Galicia (s. 1 d.C.) moito máis tarde que ó resto da península (s. III a.C.). Comeza así unha tardía romanización que conlevou a incorporación dos celtas (e outros pobos) á lingua e cultura dos conquistadores. O latín pasaba a se converter na lingua dos galegos, mais este proceso non se deu de contado, senón paseniñamente por mor de casamentos e de determinadas vantaxes administrativas como a cidadanía romana, o reparto das terras, etc.

O proceso de romanización tamén se deu noutros lugares, o que explica que da lingua utilizada por aquel entón, o latín vulgar, derivasen as chamadas linguas românicas.

A partir do s. V chegan a Galicia pobos de raza e lingua xermánica que non son quen de asimilaren lingüisticamente ós galego-romanos, outro tanto acontecería coa escasa presencia dos árabes no noso país e a chegada de novas vagas celtas de Bretaña. Destes contactos, o galego recibe un gran número de préstamos lingüísticos tanto xermánicos (laberca, espeto, roupa, etc) como árabes en menor medida e máis indirectamente (Mamede, laranxa, aceite, azucre…).

A transformación do latín en galego produciuse de maneira progresiva e imperceptible. É imposible dar unha data exacta desde a que o latín é galego. No s. VIII a lingua da igrexa e da administración era tan distante da falada que hai dous sistemas diferentes: o latín e o galego.

O documento literario máis antigo dos coñecidos, a cantiga satírica Ora faz ost’o senhor de Navarra de Joan Soares de Paiva, data do s. XII. Dos comezos do s. XIII son os primeiros documentos non literarios, Noticia de Torto e Testamento de Afonso III de Portugal.”

(continua)

Links a consultar:
http://pawley.blogalia.com/historias/26633
http://galego.org/historia5.html
http://galego.org/historia6.html
http://galego.org/historia7.html

[2133]

9 Março, 2005 at 8:21 am

LÍNGUAS MINORITÁRIAS NA EUROPA (VII)

“Para nós, as galegas e galegos, ó igual que para o resto dos pobos do mundo, a lingua é o xeito que temos de interpretar e expresármo-la realidade e a cultura.

O idioma é a base das nosas experiencias, dos costumes, das festas, da arte, da música … en palabras dun dos nosos pensadores, “unha lingua é máis que unha obra de arte; é matriz inesgotable de obras de arte”.

O galego é a “lingua propia de Galicia” gracias ós millóns de persoas que ó durante moitas xeracións soubemos mante-la nosa lingua como sinal de afirmación colectiva, tanto nos momentos de maior esplendor, como nas situacións máis complicadas e difíciles.

Actualmente máis de tres millóns de persoas falamos galego, tanto en Galicia e as zonas limítrofes (occidentes de Asturias, León e Zamora), como nas varias ducias de países onde marcharon traballa-los nosos emigrantes.

Os primeiros habitantes de Galicia eran de orixe preindoeuropea e ó igual que os celtas – indoeuropeos – deixaron a súa pegada na nosa lingua.

Deste xeito, atopamos no galego palabras preindoeuropeas (amorodo, lastra, veiga, etc.) e voces celtas como berce, bugallo, croio… que chegaron á nosa lingua unhas veces directamente e outras a través do latín.”

(continua)

Links a consultar:
http://galego.org/historia2.html
http://galego.org/historia3.html
http://galego.org/historia4.html

Ainda sobre a questão da norma linguística:
http://omar.blogalia.com/historias/9440
http://omar.blogalia.com/historias/10027
http://omar.blogalia.com/historias/10191

[2130]

8 Março, 2005 at 8:27 am

PAULA REGO EM SELOS BRITÂNICOS

O Royal Mail britânico acaba de lançar uma colecção especial de selos evocativos dos 150 anos da morte da escritora Charlotte Bronte, tendo por base 6 litografias da pintora portuguesa Paula Rego, radicada em Inglaterra desde os anos 70.

Esta colecção, com uma tiragem de cerca de 100 milhões de cópias, apresenta motivos relacionados com os ambientes e personagens da mais conhecida novela da escritora, “Jane Eyre”.

[2128]

7 Março, 2005 at 12:35 pm

LÍNGUAS MINORITÁRIAS NA EUROPA (VI)

O Galego é essencialmente falado na Galiza, no noroeste da Espanha, região que tem, desde 1981, o estatuto de Comunidade autonómica (agrupando quatro províncias: La Coruña, Lugo, Orense e Pontevedra) com capital em Santiago de Compostela, tendo uma população de cerca de 2,7 milhões de habitantes. É também utilizado em áreas das Astúrias e Castilla-León.

Cerca de 90 % da população galega é capaz de falar a língua, a par do Castelhano (virtualmente falado por 100 % da população); mais de 1,5 milhão de pessoas terão mesmo o Galego como língua nativa.

A língua provém do mesmo ramo da família das línguas românicas que o português; nos séculos XIII e XIV (“era dourada” da poesia trovadora), as diferenças entre as duas línguas eram praticamente imperceptíveis. Posteriormente, o Galego tornou-se no meio de comunicação de uma população rural, enquanto que o Português se normalizaria na base do dialecto de Lisboa, tornando-se na língua da corte, começando a acentuar-se as diferenças entre ambas.

O Galego moderno não integra dialectos diferentes, embora haja distinções entre os blocos linguísticos da região da Galiza e das Astúrias e Castilla-León; a linguagem falada foi assimilando numerosos “castelhanismos”. A recente normalização da língua não se encontra isenta de polémica entre os “Lusistas” e os “Galeguistas”.

O estatuto autonómico galego de 1981 declara o Galego como a língua própria da Galiza, conferindo-lhe um estatuto de língua oficial, a par do Castelhano, a língua oficial do Estado Espanhol, estatuto que garante a todos os cidadãos o direito a aprender e usar a língua. O Governo da Galiza deve assegurar o seu uso em todas as áreas de actividade e promover a sua aprendizagem.

Efectivamente, o Governo autónomo (Xunta Galega), constituído em 1981, adoptou algumas medidas de promoção do conhecimento e uso do Galego, embora a efectividade dessas medidas seja muitas vezes questionada.

Não tendo sido claramente definida a norma escrita a utilizar, pelo que o Galego permanecia espartilhado entre o “castelhanismo” da norma imposta pela Xunta e os defensores de uma maior aproximação ao português (os “lusistas” viriam a perder esta contenda, nomeadamente pela iniciativa da Xunta de co-financiar todas as obras escritas segundo a norma oficial).

Não obstante o seu conhecimento praticamente generalizado por parte da população, o Galego experimenta dificuldades em libertar-se do seu passado rural; dada a predominância do seu carácter oral, não criou fortes raízes na população jovem e na sociedade urbana. As autoridades espanholas pouco mais que se limitam a tolerar a existência da língua.

Links a consultar:
http://europa.eu.int/comm/education/policies/lang/languages/langmin/euromosaic/es6_en.html

A propósito da norma linguística do Galego:
http://akin.blogalia.com/historias/9784
http://pawley.blogalia.com/historias/8464
http://pawley.blogalia.com/historias/8701
http://pawley.blogalia.com/historias/9888

[2127]

7 Março, 2005 at 8:26 am 1 comentário

LÍNGUAS MINORITÁRIAS NA EUROPA (V)

O conteúdo do projecto de Lei foi debatido e aprovado por unanimidade dos grupos políticos no Parlamento português, alcançando também a unanimidade na Comissão de Educação, Ciência e Cultura, reunida para o efeito, simbolicamente, na cidade de Miranda do Douro. O texto foi definitivamente aprovado no dia 20 de Outubro de 1998. A Lei nº 7/99, seria oficialmente publicada em 29 de Janeiro de 1999:

“A Assembleia da República decreta, nos termos alínea c) do artigo 161.º da Constituição, para valer como lei geral da República, o seguinte:

Artigo 1.º – O presente diploma visa reconhecer e promover a língua mirandesa.

Artigo 2.º – O Estado Português reconhece o direito a cultivar e promover a língua mirandesa, enquanto património cultural, instrumento de comunicação e de reforço de identidade da terra de Miranda.

Artigo 3.º – É reconhecido o direito da criança à aprendizagem do mirandês, nos termos a regulamentar.

Artigo 4.º – As instituições públicas localizadas ou sediadas no concelho de Miranda do Douro poderão emitir os seus documentos acompanhados de uma versão em língua mirandesa.

Artigo 5.º – É reconhecido o direito a apoio científico e educativo, tendo em vista a formação de professores de língua e cultura mirandesas, nos termos a regulamentar.

Artigo 6.º – O presente diploma será regulamentado no prazo de 90 dias a contar da sua entrada em vigor.

Artigo 7.º – O presente diploma entra em vigor 30 dias após a data da sua publicação.

Aprovada em 19 de Novembro de 1998.
O Presidente da Assembleia da República, António de Almeida Santos.
Promulgada em 15 de Janeiro de 19999
Publique-se.
O Presidente da República, JORGE SAMPAIO.
Referendada em 19 de Janeiro de 1999.
O Primeiro-Ministro, António Manuel de Oliveira Guterres.”

Esta Lei viria a ser regulamentada pelo Despacho Normativo nº 35/99.

“Despacho Normativo n.º 35/99

A Lei n.º 7/99, de 29 de Janeiro, reconhece o direito a preservar e promover a língua mirandesa, enquanto património cultural, instrumento de comunicação e de reforço de identidade da terra de Miranda.

Nos termos dos artigos 3.º e 5.º da mesma lei, cabe regulamentar o direito à aprendizagem do mirandês, bem como o necessário apoio logístico, técnico e científico.

Assim, determina-se:

1 – Aos alunos dos estabelecimentos dos ensinos básico e secundário do concelho de Miranda do Douro é facultada a aprendizagem do mirandês, como vertente de enriquecimento do currículo.

2 – A disponibilização da oferta referida no número anterior compete aos estabelecimentos dos ensinos básico e secundário do concelho de Miranda do Douro, mediante o desenvolvimento de projectos que visem preservar e promover a língua mirandesa.

2.1. – Os projectos devem contemplar finalidades e metodologias pedagógicas, bem como a identificação dos meios e dos recursos necessários, nomeadamente no âmbito da formação de professores.

2.2. – Os projectos são aprovados pelos directores dos Departamentos da Educação Básica e do Ensino Secundário, conforme os níveis de ensino em que incidem, após parecer favorável do director regional de Educação do Norte.

2.3. – Os projectos podem desenvolver-se em parceria com entidades da comunidade local, designadamente com o município e associações culturais, mediante a celebração de protocolos de cooperação.

3 – Os competentes serviços centrais e regionais do Ministério da Educação prestam o apoio logístico, técnico e científico que se apresentar adequado ao desenvolvimento dos projectos a que se refere o presente despacho.

Ministério da Educação, 5 de Julho de 1999. – O Ministro da Educação, Eduardo Carrega Marçal Grilo.”

O mirandês marca também presença na blogosfera, no Blogger do Mirandês.

Links a consultar:
http://mirandes.no.sapo.pt/LMPSlei.html

[2118]

4 Março, 2005 at 8:40 am

LÍNGUAS MINORITÁRIAS NA EUROPA (IV)

A Lei de “Reconhecimento dos direitos linguísticos da Comunidade Mirandesa” foi inicialmente apresentada na Assembleia da República como projecto (pelo Partido Socialista, então no Governo), em 17 de Setembro de 1998, com o seguinte texto de apresentação (que nos conta que a doce língua mirandesa não é de ontem, nem de anteontem, contando já oito séculos de existência; que, sem se sobrepor à língua fidalga que é o português, é tão nobre como ela ou qualquer outra; ganhando agora uma nova vida, saindo do esquecimento em que viveu tantos anos; finalmente, livre, podendo já cantar e afirmar-se, a par do português, como língua de Portugal):

La Lhéngua Mirandesa, doce cumo ua meligrana, guapa i capechana, nun yê de onte, detrasdonte ou trasdontonte mas cunta cun uito séclos de eijistência.

Sien se subreponer a la “lhéngua fidalga i grabe” l Pertués, yê tan nobre cumo eilha ou outra qualquiêra.

Hoije recebiu bida nuôba.

Saliu de l absedo i de l cenceinho an que bibiu tantos anhos. Deixou de s’acrucar, znudou-se de la bargonha, ampimponou-se para, assi, poder bolar, strebolar i çcampar l probenir.

Agarrou l ranhadeiro para abibar l lhume de l’alma i l sangre dun cuôrpo bien sano.

Chena de proua, abriu la puôrta de la sue priêça de casa, puso fincones ne l sou ser, saliu pa las ourriêtas i preinadas.

Lhibre, cumo l reoxenhor i la chelubrina, yá puôde cantar, yá se puôde afirmar.

A la par de l Pertués, a partir de hoije, yê lhuç de Miranda, lhuç de Pertual.”

Uma Convenção Ortográfica da Língua Mirandesa encontra-se disponível aqui.

Links a consultar:
http://www.eb2-miranda-douro.rcts.pt/mirandes/origem.html
http://www.eb2-miranda-douro.rcts.pt/mirandes/espaco.html
http://www.eb2-miranda-douro.rcts.pt/mirandes/biblio.html
http://www.instituto-camoes.pt/arquivos/lingua/mirandes.htm
http://www.ps.parlamento.pt/?menu=iniciativas&id=271
http://www.ciberkiosk.pt/arquivo/ciberkiosk4/ensaios/mirandes.html

[2116]

3 Março, 2005 at 8:30 am

LÍNGUAS MINORITÁRIAS NA EUROPA (III)

A língua Mirandesa é falada por comunidades nativas do Planalto Mirandês (no concelho de Miranda do Douro, e em algumas localidades dos concelhos de Vimioso, Mogadouro e Bragança), integrantes do povo português, partilhando a sua história e falando também a língua portuguesa.

A sua origem é incerta, possivelmente relacionada com o grupo asturiano-leonês; tendo começado a emergir como língua autónoma em meados do século XII. Desde o século XV, Miranda do Douro tornar-se-ia no mais importante centro cultural, social e religioso de Trás-os-Montes.

Dos cerca de 15 000 habitantes da região, estima-se que cerca de 10 000 conheçam a língua, notando-se contudo uma quebra de falantes nas últimas décadas, para o que contribuiu também o facto de se tratar preferencialmente de uma tradição oral, não sendo abundante a literatura mirandesa, para além da pouca adesão de jovens falantes.

Ao Mirandês foi entretanto reconhecido – em Janeiro de 1999 – o estatuto de língua oficial, passando a fazer parte dos programas escolares.

Continuam contudo a ser muito escassos os meios de comunicação social que utilizam a língua, à excepção de artigos pontuais na imprensa local.

Espera-se que o seu processo de declínio (acelerado desde os anos 60 do século XX) possa ser interrompido com a sua oficialização, indo além das tradicionais manifestações de cultura popular.

Hai lhénguas que to Is dies se muorren i hai lhénguas que to Is dies renácen. (Há línguas que todos os dias se vão e há línguas que renascem dia a dia)

Hai lhénguas cun sous scritores i hai lhénguas de cuntadores. (Há línguas com seus escritores e há línguas de contadores)

Hai lhénguas que son de muitos, i hai lhénguas que poucos úsan. (Há línguas que são de muitos, e há línguas que poucos utilizam)

Mas todas eilhas, se son lhénguas de giente, son cumplexas na mesma. (Mas todas elas, se são língua de gente, são igualmente complexas)

Links a consultar:
http://mirandes.no.sapo.pt
http://mirandes.no.sapo.pt/indextext.html
http://mirandes.no.sapo.pt/LMdescoberta.html
http://mirandes.no.sapo.pt/PMLm.html
http://europa.eu.int/comm/education/policies/lang/languages/langmin/euromosaic/pt1_en.html

[2113]

2 Março, 2005 at 8:30 am

LÍNGUAS MINORITRIAS NA EUROPA (II)

A maior parte dos países possuem tradicionalmente um certo número de línguas regionais ou minoritárias, tendo algumas delas obtido um estatuto oficial, como o basco, catalão e galego em Espanha, o galês no Reino Unido, o frison no País Baixo, ou o mirandês em Portugal. Estas línguas são faladas regularmente por cerca de 40 milhões de habitantes do espaço da União Europeia.

No decurso do século XX, cerca de metade das línguas do mundo ter-se-ão extinguido; no espaço de duas gerações, uma língua pode desaparecer por completo, se não for transmitida dos pais aos filhos; a causa mais frequente para esta perda de parte da riqueza da humanidade é a que decorre do domínio económico e cultural de línguas mais poderosas ou de maior prestígio.

Em defesa e promoção da riqueza proporcionada pela diversidade linguística e cultural na Europa, o Conselho da Europa criou em 1998 a Convenção-quadro para protecção das minorias nacionais e a Carta Europeia das Línguas Regionais ou Minoritárias, que define língua minoritária como: “línguas tradicionalmente utilizadas por uma parte da população de um Estado que não sejam dialectos das línguas oficiais desse Estado nem línguas de populações migrantes ou línguas criadas artificialmente”.

É de algumas destas línguas que aqui me vou ocupar, diariamente, ao longo do mês de Março, divulgando algumas conclusões de estudo desenvolvido por instituições europeias, legislação específica aplicável a algumas delas, culminando na apresentação de pequenos textos nessas mesmas línguas!

Links a consultar:
http://europa.eu.int/comm/education/policies/lang/languages/langmin/langmin_pt.html
http://europa.eu.int/comm/education/policies/lang/languages/langmin/regmin_pt.html
http://www.coe.int/T/E/Legal_Affairs/Local_and_regional_Democracy/Regional_or_Minority_languages/Charter/
http://europa.eu.int/comm/education/policies/lang/languages/langmin/euromosaic/index_en.html
http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/europe/europeacc.htm

[2110]

1 Março, 2005 at 8:48 am

LÍNGUAS MINORITÁRIAS NA EUROPA (I)

Estima-se que o número de línguas autóctones faladas na Europa se aproxime de cerca de 225; sendo as mais faladas o russo, o alemão, o inglês, o francês e o italiano, não obstante, praticamente todos os países possuem mais de uma língua local.

A maior parte das línguas europeias têm uma origem comum, dita indo-europeia, agrupando-se em grandes famílias, de que são exemplo as línguas românicas, germânicas, eslavas, célticas e bálticas.

As línguas românicas reúnem o catalão, corso, espanhol, francês, italiano, ladino (língua dos judeus de origem espanhola), occitano, português, romanche, romeno e o sardo.

A família das línguas germânicas integra um ramo nórdico (dinamarquês, faroês, islandês, norueguês e sueco) e um ramo ocidental (alemão, frison, inglês, neerlandês e yiddish).

As línguas eslavas compreendem o bielorusso, búlgaro, checo, croata, eslovaco, esloveno, macedónio, polaco, russo, sérvio, sorabe e ucraniano.

As línguas célticas incluem o bretão, gaélico escocês, galês e o irlandês.

As línguas bálticas agrupam o letão e o lituano.

O grego, albanês e arménio constituem-se em famílias distintas e individuais.

Para além destas, subsistem ainda na Europa diversas línguas de origem não indo-europeia, de que se destacam: (i) no Norte, o estónio, finlandês e húngaro; (ii) no Sudeste, o azéri e o turco; (iii) a família caucasiana, com o abkhaze e o geórgio; (iv) a família afro-asiática, com o berbere, hebreu e maltês.

Outra excepção significativa é o basco, uma língua de origem desconhecida.

(continua)

Links a consultar:
http://www.ecml.at/edl/default.asp?t=celebration&l=F

[2106]

28 Fevereiro, 2005 at 12:37 pm 2 comentários

Older Posts Newer Posts


Autor – Contacto

Destaques


Literatura de Viagens e os Descobrimentos Tomar - História e Actualidade
União de Tomar - Recolha de dados históricosSporting de Tomar - Recolha de dados históricos

Calendário

Março 2026
S T Q Q S S D
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031  

Arquivos

Pulsar dos Diários Virtuais

O Pulsar dos Diários Virtuais em Portugal

O que é a memória?

Memória - TagCloud

Jogos Olímpicos

Categorias

Notas importantes

1. Este “blogue" tem por objectivo prioritário a divulgação do que de melhor vai acontecendo em Portugal e no mundo, compreendendo nomeadamente a apresentação de algumas imagens, textos, compilações / resumos com origem ou preparados com base em diversas fontes, em particular páginas na Internet e motores de busca, publicações literárias ou de órgãos de comunicação social, que nem sempre será viável citar ou referenciar.

Convicto da compreensão da inexistência de intenção de prejudicar terceiros, não obstante, agradeço antecipadamente a qualquer entidade que se sinta lesada pela apresentação de algum conteúdo o favor de me contactar via e-mail (ver no topo desta coluna), na sequência do que procederei à sua imediata remoção.

2. Os comentários expressos neste "blogue" vinculam exclusivamente os seus autores, não reflectindo necessariamente a opinião nem a concordância face aos mesmos do autor deste "blogue", pelo que publicamente aqui declino qualquer responsabilidade sobre o respectivo conteúdo.

Reservo-me também o direito de eliminar comentários que possa considerar difamatórios, ofensivos, caluniosos ou prejudiciais a terceiros; textos de carácter promocional poderão ser também excluídos.